काठमाडौँ । अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था राष्ट्रिय वैमानिक तथा अन्तरिक्ष प्रशासन (नासा) ले चन्द्रमामा स्थायी मानव बसोबास स्थापना गर्ने दीर्घकालीन योजनाअन्तर्गत नयाँ चरण अघि बढाएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यम बीबीसीका अनुसार चन्द्रमालाई केवल अवतरण स्थल नभई दीर्घकालीन अनुसन्धान तथा बसोबास केन्द्रका रूपमा विकास गर्ने तयारी तीव्र बनाइएको हो।
नासाको योजना अनुसार आगामी दशकभित्र चन्द्रमामा स्थायी अनुसन्धान केन्द्र, ऊर्जा उत्पादन प्रणाली तथा मानव बसोबासका लागि आवश्यक पूर्वाधार विस्तार गरिनेछ। यसले भविष्यमा अन्तरिक्षमा निरन्तर मानव उपस्थिति कायम गर्ने आधार तयार पार्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यो सम्पूर्ण कार्यक्रम “आर्टेमिस कार्यक्रम” अन्तर्गत अघि बढाइएको हो। यस कार्यक्रमको मुख्य उद्देश्य मानिसलाई पुनः चन्द्रमामा उतार्नु मात्र नभई त्यहाँ दीर्घकालीन रूपमा बस्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु रहेको छ।
नासाले विशेष रूपमा चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव क्षेत्रलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। उक्त क्षेत्रमा पानीको बरफ रहेको सम्भावना देखिएकाले भविष्यमा पिउने पानी, अक्सिजन उत्पादन तथा रकेट इन्धन निर्माणमा प्रयोग गर्न सकिने बताइएको छ।
चन्द्र आधार शिविरका संरचना
प्रस्तावित योजनाअनुसार चन्द्रमामा स्थापना हुने आधार शिविरमा विभिन्न संरचनाहरू रहनेछन्। त्यसमा अन्तरिक्ष यात्री बस्ने आवासीय मोड्युल, सौर्य ऊर्जामा आधारित विद्युत प्रणाली, वैज्ञानिक अनुसन्धान प्रयोगशाला र चन्द्र सतहमा आवतजावतका लागि रोभर सवारी साधन समावेश हुनेछन्।
त्यसैगरी पृथ्वी र चन्द्रमाबीच नियमित कार्गो तथा मानव आवागमन सम्भव बनाउने यातायात प्रणाली विकास गर्ने योजना पनि समावेश गरिएको छ।
नासाले चन्द्रमालाई भविष्यमा मंगल ग्रहतर्फको यात्राका लागि प्रशिक्षण तथा तयारी केन्द्रका रूपमा प्रयोग गर्ने रणनीति लिएको जनाएको छ।
अन्तरिक्ष प्रतिस्पर्धा थप तीव्र
चन्द्रमा केन्द्रित दीर्घकालीन योजनामा अमेरिका मात्र नभई चीन, रुस तथा युरोपेली अन्तरिक्ष निकाय पनि सक्रिय रहेका छन्। विशेष गरी चीन राष्ट्रिय अन्तरिक्ष प्रशासनले आगामी वर्षहरूमा आफ्नै चन्द्र अनुसन्धान केन्द्र स्थापना गर्ने घोषणा गरिसकेको छ।
यससँगै अन्तरिक्ष क्षेत्रमा प्रमुख देशहरूबीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र बनेको विश्लेषण गरिएको छ।
यद्यपि चन्द्रमामा स्थायी बसोबासका लागि विकिरण जोखिम, अत्यधिक तापक्रम, सीमित स्रोत तथा प्राविधिक चुनौतीहरू अझै प्रमुख अवरोधका रूपमा रहेको नासाले स्वीकार गरेको छ।
तर नासा वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो परियोजना मानव सभ्यताको अन्तरिक्ष विस्तार यात्रामा ऐतिहासिक कदम हुने विश्वास गरिएको छ। अन्तर्राष्ट्रिय रिपोर्टअनुसार संस्थाको लक्ष्य केवल चन्द्रमामा पुग्नु मात्र नभई त्यहाँ स्थायीरूपमा टिक्दै भविष्यमा मंगल ग्रहसम्म पुग्ने आधार तयार गर्नु हो।
