काठमाडौँ। अमेरिका र इरानबीच जारी युद्ध अन्त्य हुने सम्भावना बढेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ। विश्व बजारको प्रमुख मानक ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य मंगलबार प्रतिब्यारेल ९० अमेरिकी डलरभन्दा तल झरेको हो।
अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य करिब ३ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८९.६६ डलरसम्म पुगेको छ। यो अगस्टयताकै न्यून स्तर हो। अमेरिकी बजारको प्रमुख मानक वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट (डब्ल्यूटीआई) को मूल्य पनि घटेर प्रतिब्यारेल करिब ८४ डलरको आसपास कारोबार भएको छ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सोमबार इरानसँगको युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासमा सकारात्मक प्रगति भइरहेको बताएपछि तेल बजारमा त्यसको प्रभाव देखिएको हो।
ट्रम्पले तत्काल इरानमाथि थप सैन्य आक्रमण आवश्यक नरहेको संकेत दिएका छन्। तर, परिस्थिति परिवर्तन भए पुनः सैन्य कारबाही गर्न सकिने सम्भावनालाई भने उनले खुला राखेका छन्।
उनको अभिव्यक्तिपछि मध्यपूर्वमा जारी तनाव कम हुने र तेल आपूर्तिमा देखिएको अवरोध क्रमशः हट्ने अपेक्षा लगानीकर्ताहरूले गरेका छन्।
यसअघि युद्धका कारण मध्यपूर्वबाट हुने तेल आपूर्तिमा अनिश्चितता बढ्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य उच्च भएको थियो। विशेष गरी विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिका लागि महत्त्वपूर्ण मानिने होर्मुज जलमार्ग आसपासको सुरक्षा जोखिमले बजारलाई प्रभावित पारेको थियो।
युद्ध विस्तार हुने जोखिम घटेसँगै तेल आपूर्तिसम्बन्धी चिन्ता पनि केही कम भएको छ। तर, होर्मुज जलमार्ग आसपासको अवरोध पूर्ण रूपमा अन्त्य नभएकाले तेल बजारको अनिश्चितता अझै कायम रहेको अन्तर्राष्ट्रिय विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
तेलको मूल्य घट्नुमा युद्ध अन्त्य हुने अपेक्षासँगै विश्वव्यापी माग कमजोर हुनु र उत्पादन बढ्नु पनि कारणका रूपमा देखिएको छ।
नेपालमा पनि पर्न सक्छ प्रभाव
नेपालले पेट्रोलियम पदार्थको सम्पूर्ण आवश्यकता आयातबाट पूरा गर्दै आएको छ। त्यसैले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा आउने उतारचढावले नेपालको आयात खर्च र आन्तरिक बजारलाई अप्रत्यक्ष रूपमा प्रभावित पार्ने गर्छ।
कच्चा तेलको मूल्यमा आएको गिरावट निरन्तर रहे प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमा पनि कमी आउन सक्छ। त्यसले नेपाल आयल निगमको खरिद लागत घटाउन सहयोग पुग्ने सम्भावना रहन्छ।
यद्यपि, अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेल सस्तो हुँदैमा नेपालमा पेट्रोल, डिजेल र हवाई इन्धनको खुद्रा मूल्य तत्काल घट्ने निश्चित हुँदैन। प्रशोधित इन्धनको खरिद मूल्य, विनिमय दर, कर तथा निगमको मूल्य समायोजन प्रणालीका आधारमा उपभोक्ता मूल्य निर्धारण हुन्छ।
विशेष गरी डिजेलको मूल्यमा कमी आए यातायात, ढुवानी तथा उत्पादन लागतमा सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्छ। तर, त्यसका लागि अन्तर्राष्ट्रिय मूल्यमा आएको गिरावट नेपालको इन्धन मूल्य निर्धारण प्रणालीसम्म पुग्नुपर्ने हुन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा अहिले देखिएको गिरावट स्थायी हुने वा पुनः मूल्य बढ्ने भन्ने विषय अमेरिका–इरान सम्बन्ध, मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था र विश्वव्यापी तेल आपूर्तिको आगामी परिस्थितिमा निर्भर रहनेछ।
यसैबीच, अमेरिका र इरानबीच युद्ध अन्त्यसम्बन्धी औपचारिक सहमति भइनसकेकाले तेल बजारमा थप उतारचढाव आउन सक्ने विश्लेषकहरूले बताएका छन्।
