काठमाडौँ । शरद ऋतुको आगमनसँगै काठमाडौं उपत्यकाको आकाश नीलो र कञ्चन बनेको छ । कासका फूलहरू बताससँगै हल्लिरहेका छन् भने बिहानको चिसो हावामा मन्दिरका घण्ट र शंखध्वनि गुञ्जिन थालेका छन् । 

नेपालीहरूको महान् राष्ट्रिय चाड बडादसैँ (विजयादशमी तथा नवरात्र) को अवसरमा काठमाडौँका ऐतिहासिक तथा पौराणिक शक्ति पीठहरू नयाँ दुलहीझैँ सिँगारिएका छन् । घटस्थापनादेखि नै उपत्यकाका गल्ली र मन्दिर परिसरहरूमा मातृशक्तिको आराधना, नवदुर्गा भवानीको उपासना, सयपत्री फूलको सुगन्ध, अबिरको रातो आभा र बलेका दियोको ज्योतिले बेग्लै आध्यात्मिक माहोल सिर्जना गरेको छ । 

काठमाडौँको मुटु मानिने खुलामञ्च र टुँडिखेलको पूर्वी छेउमा अवस्थित भद्रकाली (लुमढी) मन्दिर विजयादशमीको अवसरमा विशेष रूपमा चम्किएको छ । मन्दिरको पहेँलो र रातो रङ्गले पोतिएको अर्धगोलाकार प्रवेशद्वार, राता कपडाका चन्द्र–तोरण, र अनगिन्ती घण्टहरूको शृङ्खलाले यहाँ आउने जोसुकैलाई मन्त्रमुग्ध बनाउँछ ।

मन्दिरको भुईँमा विराजमान स्वर्णजडित दैवी स्वरूपको पाउ छुँदै निधारमा ढोग्ने भक्तजनहरूको दृश्यले परापूर्वकालदेखिको अटुट आस्थालाई झल्काउँछ। हातमा पूजाको सामग्री र मनमा अटल विश्वास बोकेर आएका श्रद्धालुहरूलाई व्यवस्थापन गर्न बिहानैदेखि सुरक्षाकर्मी र स्वयंसेवकहरू खटिएका छन् । मन्दिरका पुजारीहरू रातो अबिर र अक्षता चढाउँदै निरन्तर पूजामा लीन छन्। राता सारी र कुर्तामा सजिएका महिलाहरूको उपस्थिति मन्दिर परिसरमा थप उल्लासमय बनेको छ।। नक्साल भगवती मन्दिर परिसर पुग्दा एक अनौठो र भव्य दृश्य आँखामा ठोकिन्छ । एकातिर काठमाडौँको नयाँ शहरीकरणको प्रतीकका रूपमा ठडिएको गगनचुम्बी हिल्टन भवन, अर्कोतिर सयौँ वर्ष पुरानो तीनतले मल्लकालीन काष्ठकलायुक्त नक्साल भगवतीको मन्दिर । आधुनिकता र प्राचीन परम्पराको यो दृश्य साँच्चिकै अप्रतिम छ । 

मन्दिरलाई दसैँको अवसरमा राता र सेता ताजा गुलाफका फूलहरू, झिलिमिली बत्ती र रातो कार्पेट बिछ्याएर भव्य रूपमा सिङ्गारिएको छ । मन्दिरको स्वर्ण कलश र छानाबाट झरेका सुनौला झालरहरूले शरद ऋतुको पारिलो घाममा अनौठो चमक छरेका छन् । मन्दिरका मूल ढोकाअगाडि राखिएका सुनौला सिंहका मूर्तिहरू र घण्टहरूले मन्दिरको गरिमा अझ बढाएका छन् । यहाँ पुग्ने भक्तजनहरू व्यवस्थित लाममा बसेर पालो पर्खिरहेका देखिन्छन् । न्यूरोडको भीडभाडबाट केही पाइला भित्र पस्नासाथ पुगिने टेबहालस्थित संकटा मन्दिरमा बिहानीपखको वातावरण शान्त र अलौकिक हुन्छ । मन्दिरको छाना र वरिपरिका पर्खालहरूमा बास बस्ने सयौँ परेवाहरू आकाशमा फन्को लगाउँदा मन्दिर परिसर जीवन्त बन्छ । दसैँको नवरात्रभर संकटा माईको दर्शन गर्न उपत्यकाका कुनाकाप्चाबाट श्रद्धालुहरू ओइरिने गर्छन् । 

संकटा देवीको दर्शन गरे जीवनका सम्पूर्ण विघ्नबाधा र कष्टहरू नाश हुने जनविश्वास छ । नीलो जालीदार ढोकाअगाडि उभिएर टीका लगाइदिने दिदीबहिनीहरू, परिवारसहित दर्शन गर्न पुगेका बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकहरूको मुहारमा सन्तोष र आनन्द झल्किएको छ । विष्णुमती नदी किनारमा अवस्थित शोभा भगवती मन्दिर काठमाडौँका प्रमुख चार भगवतीमध्ये एक हो । यहाँ महिषासुरमर्दिनी दुर्गाको प्रस्तर मूर्तिलाई अबिर र केसरीले रङ्गाएर पहेँला सयपत्रीका मालाले सिङ्गारिएको छ । भक्तजनहरू श्रद्धापूर्वक शिर निहुराएर देवीको चरणमा भेटी र फलफूल अर्पण गरिरहेका छन् । उता मैतीदेवी मन्दिरको स्वर्णजडित गर्भ ग्रहमा सुनौला भित्ता र ढोकाहरू बत्तीको उज्यालोमा झलमल्ल चम्किएका छन् । दर्शनार्थीहरूले पालो पर्खेर देवीको दर्शन गरिरहेका छन् भने राता वस्त्रमा सजिएका भक्तहरू घण्ट बजाउँदै मातृवन्दना गरिरहेका छन् । 

शहरको तिब्र गतिको जीवनका बीच यी शक्ति पीठहरू आध्यात्मिक ऊर्जा र आत्मिक शान्ति पाउने सुरक्षित आश्रयस्थल बनेका छन् । सूर्य अस्ताउँदै जाँदा र साँझको धमिलो उज्यालो फैलिँदै गर्दा शक्ति पीठहरूको रूप अझ जादुमयी बन्न पुग्छ । मन्दिरका कुना–कुनामा पित्तल र माटाका पालाहरूमा दियोहरू सल्काइन्छन् । कालो पृष्ठभूमिलाई चिर्दै बलिरहेका दीपहरूले केवल मन्दिरलाई मात्र होइन, प्रत्येक भक्तको हृदयलाई उज्यालो बनाइरहेका छन् । साँझको आरतीको समयमा शंख र घण्टको एकै स्वरमा हुने ध्वनिसँगै जब महिलाहरूले दुवै हातमा दियो उठाएर प्रार्थना गर्छन्, त्यहाँ उपस्थित सबैको मन श्रद्धाले भरिन्छ ।

दर्शनपछि परिवारका विभिन्न पुस्ताहरू–हजुरबा, हजुरआमादेखि नातिनातिनासम्म–एकै ठाउँमा उभिएर मन्दिरको अगाडि तस्बिर खिचाउँदै दसैँको शुभकामना साटासाट गर्छन्। यो दृश्यले चाडपर्वले नेपाली समाजलाई कसरी भावनात्मक रूपमा बाँधेर राखेको छ भन्ने प्रष्ट पार्दछ । विजयादशमी केवल टिका, जमरा र खानपानमा सीमित पर्व होइन। यो मातृशक्तिको आराधना, नारीशक्तिको सम्मान, समाजमा सद्भाव र आफन्तजनबीचको मिलनको महापर्व हो । काठमाडौँका यी शक्ति पीठहरूले शताब्दीयौंदेखि हाम्रो मौलिक इतिहास, वास्तुकला र सांस्कृतिक धरोहरलाई जीवन्त राखेका छन् । सजिएका मन्दिरका छानाहरू, घण्टीको मधुर गुञ्जन, रातो अबिरको चमक र दियोको शान्त ज्योतिले हामीलाई सधैँ सत्य, न्याय र सकारात्मकताको मार्गमा हिँड्ने प्रेरणा दिइरहन्छन् । 

विजयादशमीका यी मनमोहक तस्बिरहरूले काठमाडौँको त्यो जीवन्त, शान्त र दैवी आत्मालाई सधैँका लागि सुरक्षित गरेका छन् ।