काठमाडौँ । दसैँको आगमनसँगै मिथिलाञ्चलका गाउँ बस्तीमा टाउकामा दियोसहितको घैँटो बोकेर नाचिने ‘झिझिया’ नृत्यले सांस्कृतिक र तान्त्रिक महत्वका साथ पुनः चर्चा पाएको छ । घटस्थापनादेखि विजयादशमीसम्म देवीको स्तुतिमा गरिने यो नृत्य मिथिलाको मौलिक पहिचानको अभिन्न अंग हो ।
झिझिया केवल मनोरञ्जनको साधन नभई तान्त्रिक विधि र दार्शनिक मान्यतासँग जोडिएको एक विशिष्ट अनुष्ठान हो । असंख्य प्वाल पारिएको माटोको घैँटोमा प्रज्वलित दियो राखेर गरिने यो नृत्यलाई मानव शरीर र चेतनाको प्रतीक मानिन्छ । परम्परागत गीत, लय र तालमा घैँटोलाई सन्तुलन मिलाउँदै गरिने नृत्यले मिथिलाञ्चलको गहिरो सांस्कृतिक जरोलाई प्रतिनिधित्व गर्दछ ।
यद्यपि यो परम्पराको संरक्षणमाथि प्रश्नचिह्न खडा हुन थालेको छ । ज्योतिष एवं पण्डित डा. विवेक पाण्डेकाअनुसार झिझियाको आफ्नै सुर र ताल छ जसले गाउँघरमा विशिष्ट सांस्कृतिक वातावरण निर्माण गर्छ । तर आधुनिक समयमा यसलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा परिवर्तन आएको छ । कतिपयले यसलाई अन्धविश्वासका रूपमा टिप्पणी गर्दा यसको दार्शनिक र सांस्कृतिक पक्ष छायामा परेको संस्कृतिविद्हरूको चिन्ता छ ।
इतिहासकाअनुसार छैटौँदेखि एघारौँ शताब्दीको बीचमा तान्त्रिक शक्तिको प्रभाव विस्तार भएसँगै यो नृत्यको सुरुवात भएको जनविश्वास छ । यद्यपि यसको उत्पत्ति र ऐतिहासिक विकास क्रमबारे थप वैज्ञानिक अध्ययन र अनुसन्धानको आवश्यकता टड्कारो छ । युवा पुस्तामाझ बढ्दो उदासीनताले गर्दा मिथिलाको यो विशिष्ट लोककला लोप हुने जोखिममा छ । झिझियालाई केवल परम्परागत अनुष्ठानका रूपमा मात्र नहेरी, यसको दार्शनिक सन्देशलाई व्यापक बनाउन सके मात्र यस्ता मौलिक संस्कृतिको जगेर्ना सम्भव देखिन्छ ।
