काठमाडौँ । नेपाल गुणस्तर तथा नापतौल विभागले भटमास तेलसम्बन्धी नेपाल गुणस्तर १०३:२०४२ को पहिलो संशोधन, २०८३ को मस्यौदा तयार गरेको छ। मस्यौदामा खाने प्रयोजन तथा वनस्पति र प्रशोधित तेल उत्पादनमा प्रयोग हुने भटमास तेलको गुणस्तर, नमुना संकलन र परीक्षणसम्बन्धी व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ।
मस्यौदा अनुसार विलायक प्रयोग गरी निकालिएको भटमास तेललाई प्रशोधित, प्रशोधनपूर्व र श्रेणी-१ गरी तीन श्रेणीमा वर्गीकरण गरिएको छ। तीमध्ये प्रशोधित भटमास तेल मात्रै प्रत्यक्ष खाने प्रयोजनका लागि उपयुक्त हुने उल्लेख छ। प्रशोधनपूर्व र श्रेणी-१ तेल भने वनस्पति तथा प्रशोधित तेल बनाउन मात्र प्रयोग गर्न सकिने र प्रत्यक्ष खाने प्रयोजनका लागि उपयुक्त नहुने प्रस्ताव छ।
मिसावटदेखि ढुसीजन्य विषसम्म सीमा
भटमास तेल राम्रो गुणस्तरको भटमासबाट विलायक प्रयोग गरी निकालिएको हुनुपर्नेछ। प्रशोधित र श्रेणी-१ तेल उत्पादनमा खाद्यस्तरको हेक्सेन प्रयोग गर्नुपर्ने मस्यौदामा उल्लेख छ।
तेल सफा तथा मिसावटरहित हुनुपर्ने र त्यसमा थेग्रान, तैरिएका तथा अन्य बाह्य पदार्थ, छुट्टिएको पानी तथा थपिएको रङ र स्वादजन्य पदार्थ हुनु नहुने प्रस्ताव छ। तेलको स्वाद र गन्ध स्वीकार्य हुनुपर्ने तथा पेरोक्साइड मान प्रतिकिलो १० मिलिइक्विभ्यालेन्टभन्दा बढी हुन नहुने व्यवस्था प्रस्ताव गरिएको छ।
तेलमा अफ्लाटक्सिन प्रतिकिलो ३० माइक्रोग्रामभन्दा बढी हुन नहुने प्रस्ताव छ। धातुजन्य प्रदूषक तथा विषादीको अवशेषसमेत सरकारले तोकेको खाद्य पदार्थको अनिवार्य गुणस्तरको सहनशीलता सीमाभन्दा बढी हुन नहुने उल्लेख छ।
हेक्सेन अधिकतम ५ पीपीएम
प्रशोधित तेलमा चिस्यान तथा अघुलनशील अशुद्धता अधिकतम ०.१० प्रतिशत तथा प्रशोधनपूर्व र श्रेणी-१ मा अधिकतम ०.५ प्रतिशत प्रस्ताव गरिएको छ। अम्लीय मान प्रशोधित तेलमा अधिकतम ०.५ तथा प्रशोधनपूर्व र श्रेणी-१ मा अधिकतम २.५ प्रस्ताव छ।
प्रशोधित तेलमा हेक्सेन अधिकतम ५ पीपीएम प्रस्ताव गरिएको छ। फस्फोरसको मात्रा प्रशोधित तेलमा अधिकतम १२ पीपीएम र प्रशोधनपूर्व तेलमा अधिकतम २०० पीपीएम प्रस्ताव गरिएको छ।
विषाक्त धातुतर्फ सिसा र आर्सेनिक अधिकतम ०.१-०.१ मिलिग्राम प्रतिकिलो, क्याडमियम १.० मिलिग्राम प्रतिकिलो र कुल पारो ०.२५ मिलिग्राम प्रतिकिलो प्रस्ताव गरिएको छ।
प्रत्यक्ष खान नमिल्ने तेल उपभोक्ता प्याकमा राख्न नपाइने
एक पटक प्रयोग भइसकेका टिन वा प्लास्टिकका भाँडामा खाने तेल तथा बोसो पुनः प्याक गर्न नपाइने प्रस्ताव छ। प्रत्यक्ष खाने प्रयोजनका लागि उपयुक्त नभएका तेललाई उपभोक्ता प्याकमा राख्नसमेत नपाइने व्यवस्था मस्यौदामा छ।
त्यस्ता तेलको प्याकेट वा भाँडामा ‘प्रत्यक्ष खाने प्रयोजनका लागि होइन’ भन्ने चेतावनी कम्तीमा ५० मिलिमिटर आकारको अक्षरमा स्पष्ट रूपमा राख्नुपर्ने प्रस्ताव गरिएको छ।
अतिरञ्जित दाबीमा रोकको प्रस्ताव
मस्यौदाले खाने तेलको प्याकेट, लेबल वा विज्ञापनमा ‘अति प्रशोधित’, ‘अतिरिक्त प्रशोधित’, ‘दोहोरो प्रशोधित’, ‘कोलेस्ट्रोलविरोधी’, ‘कोलेस्ट्रोल घटाउने’, ‘मुटुमैत्री’ र ‘सन्तृप्त बोसोरहित’ जस्ता उत्पादनको गुणस्तर वा स्वास्थ्यसम्बन्धी प्रभावलाई अतिरञ्जित गर्ने अभिव्यक्ति प्रयोग गर्न नपाइने प्रस्ताव गरेको छ।
