आन्दोलनपछिको विशेष राजनीतिक वातावरणमा सम्पन्न प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०८२ समग्रमा शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको छ । हिमाल, पहाड र तराईमा मतदाताको सहभागिता उल्लेख्य रहँदा हेभिवेट प्रतिस्पर्धा भएका क्षेत्रले राष्ट्रिय राजनीतिक समीकरणमा विशेष चासो थपेका छन् ।

काठमाडौँ । जेन जेड आन्दोलनपछि बनेको विशेष राजनीतिक पृष्ठभूमिमा सम्पन्न प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ नेपालको समसामयिक राजनीतिक इतिहासको महत्त्वपूर्ण चरणका रूपमा शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भएको छ । राजनीतिक स्थायित्व, सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण तथा नयाँ नेतृत्वप्रतिको जनअपेक्षाबीच सम्पन्न भएको यस निर्वाचनलाई विश्लेषकहरूले राजनीतिक संक्रमणपछि भएको जनमत परीक्षणका रूपमा व्याख्या गरेका छन् ।

प्रत्यक्ष निर्वाचन प्रणालीअन्तर्गत १६५ निर्वाचन क्षेत्र र समानुपातिक प्रणालीअन्तर्गत ११० सिटका लागि मतदान भएको हो । प्रत्यक्षतर्फ तीन हजार चार सयभन्दा बढी उम्मेदवार प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका थिए भने ६० भन्दा बढी राजनीतिक दल चुनावी मैदानमा रहेका थिए । देशभर २३ हजारभन्दा बढी मतदान केन्द्र स्थापना गरिएको थियो ।

निर्वाचनलाई सुरक्षित र व्यवस्थित बनाउन नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, नेपाली सेना तथा राष्ट्रिय अनुसन्धान विभागसहित करिब तीन लाख सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको थियो । छिटपुट घटनाबाहेक निर्वाचन प्रक्रिया समग्रमा सामान्य र व्यवस्थित रूपमा सञ्चालन भएको देखिएको छ ।

हेभिवेट प्रतिस्पर्धाले खिच्यो राष्ट्रिय ध्यान
यस निर्वाचनमा केही निर्वाचन क्षेत्र राष्ट्रिय राजनीतिक ध्यानको केन्द्रमा रहेका छन् । शीर्ष नेताहरू प्रतिस्पर्धामा उत्रिएका कारण ती क्षेत्रलाई हेभिवेट प्रतिस्पर्धाका रूपमा हेरिएको छ ।

काठमाडौँ उपत्यका, झापा, चितवन, दाङ, गोरखा, कास्की, रूपन्देही, कैलाली, सर्लाही, बारा तथा सुर्खेत लगायतका जिल्लामा प्रमुख राजनीतिक दलका प्रभावशाली नेताहरूबीच प्रतिस्पर्धा देखिएको छ ।

काठमाडौँ उपत्यकाका विभिन्न निर्वाचन क्षेत्रमा बिहानैदेखि मतदान केन्द्रहरूमा मतदाताको लाम देखिएको थियो । तर विगतमा जस्तै उत्साह भने त्यति देखिएन । त्यस्तै झापा, चितवन र कास्की जस्ता राजनीतिक रूपमा सक्रिय जिल्लाहरूमा पनि मतदान केन्द्रहरूमा उल्लेख्य भीड देखिएको विभिन्न रिपोर्टहरूमा उल्लेख गरिएको छ । यी निर्वाचन क्षेत्रका परिणामहरूले आगामी सरकार गठनको समीकरणमा महत्त्वपूर्ण प्रभाव पार्ने अपेक्षा गरिएको छ ।

प्रदेशगत निर्वाचन वातावरण
प्रदेशगत रूपमा हेर्दा देशभर निर्वाचन वातावरण सामान्य र व्यवस्थित देखिएको छ । कोशी प्रदेशका झापा, मोरङ र सुनसरी लगायतका जिल्लामा मतदान केन्द्रहरूमा उल्लेख्य मतदाता सहभागिता देखिएको छ । विशेषगरी झापा क्षेत्रमा हेभिवेट प्रतिस्पर्धाका कारण बिहानदेखि नै मतदान केन्द्रहरूमा भीड देखिएको विभिन्न सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन् ।

मधेस प्रदेशका धनुषा, सर्लाही, बारा, पर्सा र महोत्तरी लगायतका जिल्लामा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा तीव्र देखिएको छ । जनसंख्या घनत्व उच्च भएकाले मतदान केन्द्रहरूमा लामो लाइन देखिएको थियो। कतिपय स्थानमा दलका प्रतिनिधिबीच विवाद भएको भए पनि प्रशासनिक हस्तक्षेपपछि मतदान पुन: सञ्चालन गरिएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन् ।

बागमती प्रदेशका काठमाडौँ, भक्तपुर, ललितपुर तथा चितवन लगायतका जिल्लामा मतदान केन्द्रहरूमा बिहानदेखि नै मतदाताको उत्साह देखिएको छ । काठमाडौँ उपत्यकाका धेरै केन्द्रहरूमा युवापुस्ताको उल्लेख्य सहभागिता देखिएको छ ।

गण्डकी प्रदेशका कास्की, तनहुँ, गोरखा र स्याङ्जा लगायतका जिल्लामा मतदान सामान्य रूपमा सञ्चालन भएको छ । पहाडी जिल्लाहरूमा महिला तथा वृद्ध मतदाताको सक्रिय सहभागिता देखिएको बताइएको छ ।

लुम्बिनी प्रदेशका रोल्पा, दाङ, रूपन्देही र बाँके लगायतका जिल्लामा राजनीतिक प्रतिस्पर्धा उल्लेख्य देखिएको छ ।

कर्णाली प्रदेशका हुम्ला, मुगु र डोल्पा लगायतका जिल्लामा दुर्गम भूगोलका कारण निर्वाचन व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण भए पनि मतदान सम्पन्न भएको छ । निर्वाचन सामग्री ढुवानीका लागि हेलिकप्टर प्रयोग गरिने बताइएको छ ।

सुदूरपश्चिम प्रदेशका कैलाली, कञ्चनपुर, डोटी र बैतडी लगायतका जिल्लामा मतदान सामान्य रूपमा सञ्चालन भएको छ। कैलाली क्षेत्रमा हेभिवेट उम्मेदवारबीच प्रतिस्पर्धा भएकाले मतदान केन्द्रहरूमा उल्लेख्य भीड देखिएको रिपोर्टहरू आएका छन् ।

मतदान प्रवृत्ति : तराईमा बढी, हिमालमा चुनौती
प्रारम्भिक विवरणहरू अनुसार देशभर समग्र मतदान सहभागिता मध्यमदेखि उच्च देखिएको छ । तराई क्षेत्रमा जनसंख्या घनत्व र राजनीतिक प्रतिस्पर्धाका कारण मतदान केन्द्रहरूमा मतदाताको उपस्थिति तुलनात्मक रूपमा बढी देखिएको छ ।

पहाडी क्षेत्रमा मतदान स्थिर रूपमा भएको छ भने हिमाली क्षेत्रमा भौगोलिक चुनौतीका कारण मतदान प्रतिशत तुलनात्मक रूपमा कम देखिएको विश्लेषण गरिएको छ । विश्लेषकहरूका अनुसार यसपटक युवापुस्ताको मतदान सहभागिता उल्लेख्य रूपमा बढेको देखिएको छ ।

छिटपुट घटना तर समग्र वातावरण शान्तिपूर्ण
देशभर अधिकांश मतदान केन्द्रमा शान्तिपूर्ण वातावरण रहे पनि केही स्थानमा छिटपुट घटनाहरू भएका छन्। कतिपय स्थानमा मतदान केन्द्रमा विवाद, प्राविधिक समस्या तथा मतदान स्थगनका घटना देखिएका छन् ।

केही जिल्लामा सुरक्षाकर्मीले हवाई फायर गरेर स्थिति नियन्त्रणमा लिएको घटनाहरू पनि सार्वजनिक भएका छन् । यद्यपि स्थानीय प्रशासन, निर्वाचन अधिकारी तथा सुरक्षा निकायहरूको समन्वयमा ती समस्याहरू समाधान गरिएको र अधिकांश स्थानमा मतदान पुन: सुचारु भएको छ ।

युवापुस्ताको सक्रिय सहभागिता, नयाँ राजनीतिक शक्तिको उदय तथा परम्परागत दलहरूबीच प्रतिस्पर्धाले नेपालको राजनीतिक परिदृश्य परिवर्तनको संकेत दिएको विश्लेषण गरिएको छ ।

सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यममार्फत सञ्चालन गरिएका चुनावी अभियानहरूले पनि निर्वाचन प्रक्रियालाई फरक ढंगले प्रभावित गरेको बताइएको छ ।

निष्कर्ष
समग्रमा प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन २०८२ शान्तिपूर्ण वातावरणमा सम्पन्न भएको देखिन्छ । हिमाली क्षेत्रमा भौगोलिक चुनौती, पहाडी क्षेत्रमा उत्साहजनक सहभागिता र तराई क्षेत्रमा उच्च राजनीतिक प्रतिस्पर्धाबीच सम्पन्न भएको यस निर्वाचनले नेपालको लोकतान्त्रिक प्रक्रियालाई निरन्तरता दिएको संकेत गरेको छ ।

छिटपुट विवाद तथा प्राविधिक समस्या भए पनि ती घटनाहरू सीमित दायरामै रहेकाले प्रशासनिक व्यवस्थापन तथा सुरक्षा संयन्त्रको समन्वय प्रभावकारी देखिएको छ ।

समग्र मूल्यांकन गर्दा प्रतिनिधिसभा सदस्य निर्वाचन २०८२ तुलनात्मक रूपमा शान्तिपूर्ण, व्यवस्थित र सहभागितामूलक रूपमा सम्पन्न भएको निष्कर्ष निकाल्न सकिन्छ ।