काठमाडौँ । विज्ञान, प्रविधि तथा नवप्रवर्तन मन्त्री महावीर पुनले फरेन्सिक तथा जैविक नमुना दीर्घकालसम्म भण्डारण गर्न आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्ने बताएका छन ।
शुक्रवार सिंहदरबारमा बसेको प्रतिनिधि सभाको शिक्षा, विज्ञान तथा सूचना प्रविधि समितिको बैठकमा बोल्दै मन्त्री पुनले यस्तो फरेन्सिक नमूना सुरक्षित रूपमा दीर्घकालसम्म भण्डारण गर्न आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्ने बताएका हुन् ।
राष्ट्रिय विधि विज्ञान प्रयोगशाला (स्थापना र सञ्चालन) विधेयकमाथिको छलफलका क्रममा उहाँले नमूना भण्डारण अवधि र व्यवस्थापनसम्बन्धी प्रावधान नियमावलीमार्फत स्पष्ट पार्नुपर्ने बताए । उनले विधेयकमा फरेन्सिक नमूना भण्डारणको व्यवस्था गर्नुपर्ने व्यवस्था राख्दै नियमावलीमार्फत कुन प्रकारको नमुना कति समयसम्म भण्डारण गर्ने भनी निर्धारण गर्नुपर्ने बताए ।
जैविक नमूनाको प्रकृति र उपयोगिता फरक हुने भएकाले वैज्ञानिक आधारमा भण्डारण अवधि तोकिनुपर्ने मन्त्री पुनको भनाइ छ । उनले सरकारले माइनस २० डिग्री सेल्सियस र माइनस ८० डिग्री सेल्सियस तापक्रममा फरेन्सिक तथा जैविक नमूना भण्डारण गर्न सक्ने गरी पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्ने बताए ।
कुनै मुद्दाको अनुसन्धान वा न्यायिक प्रक्रिया जारी रहेसम्म आवश्यक प्रमाण सुरक्षित राख्नुपर्ने भएको कारण यसको आवश्यकता रहेको उनको भनाइ छ ।
उनले भने, ‘स्याम्पल भण्डारण गर्ने कुरा त ऐनमा लेखिएला । तर कुन चिजलाई कति समय तोक्ने भन्ने कुरा त नियमावलीमा लेख्नुपर्ला । जहाँसम्म अनन्त कालसम्म स्टोरेज गर्ने भन्ने कुरा सम्भव छैन भन्ने कुरा आयो । त्यो कति समयसम्म एउटा समय भण्डारण गर्ने भनेर समय तोक्नुपर्छ । अनि नुमना पनि स्टोरेज हुन सक्ने किसिमको पनि हुनुपर्यो । अनि यो स्टोरेज गर्ने क्यापेसिटी त सरकारले बनाउनुपर्यो नि । यो माइनस २०, र माइनस ८० डिग्री सेल्सियसमा राख्ने स्टोरहरू त बनाउनुपर्यो । नियमावलीमा अवधि तोकिदिने त्यसपछि डिस्पोज गरिदिने ।’
उनले फोटो, अभिलेखलगायत डिजिटल प्रमाणका हकमा दीर्घकालीन डिजिटल भण्डारण सम्भव भएकाले त्यस्ता सामग्री सुरक्षित अभिलेखीकरणमा विशेष ध्यान दिनुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
