बाजुरा । सुदूरपश्चिम प्रदेशको हिमाली जिल्ला बाजुरामा अवस्थित बडिमालिका नेपालकै महत्त्वपूर्ण धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यमध्ये एक भूस्वर्ग हो। समुद्री सतहबाट करिब ४ हजार २ सय मिटरभन्दा बढी उचाइमा रहेको बडिमालिका धार्मिक आस्थासँगै प्राकृतिक सौन्दर्य, जैविक विविधता र हिमाली भू-दृश्यका कारण पछिल्लो समय पर्यटकको आकर्षणको केन्द्र बन्दै गएको छ।
बडिमालिका मातालाई शक्तिपीठका रूपमा श्रद्धा गरिन्छ। धार्मिक मान्यताअनुसार भगवान् शिव सतीदेवीको मृत शरीर बोकेर पृथ्वी भ्रमण गर्ने क्रममा सतीदेवीको शरीरको एक अङ्ग यस क्षेत्रमा पतन भएको विश्वास छ।
जनैपूर्णिमामा लाग्छ ठूलो मेला
बडिमालिकामा प्रत्येक वर्ष जनैपूर्णिमाको अवसरमा विशेष पूजा तथा मेला लाग्ने गर्छ। यस अवसरमा बाजुरा मात्र नभई सुदूरपश्चिम र कर्णालीका अछाम, डोटी, जुम्ला, कालिकोटलगायत विभिन्न जिल्लाबाट हजारौँ श्रद्धालु भक्तजन बडिमालिका पुग्ने गर्छन्। पछिल्ला वर्षमा नेपालका विभिन्न जिल्लाबाट समेत श्रद्धालु आउने गरेका छन्।
बडिमालिकाको यात्रा आफैँमा धार्मिक तीर्थयात्रा मात्र नभई साहसिक पदयात्रासमेत हो। लामो पैदल यात्रा, उकालो–ओरालो बाटो, चिसो मौसम र हिमाली भूगोल पार गर्दै भक्तजन बडिमालिका पुग्छन्। कठिन यात्रा पूरा गरेर मन्दिरमा पुग्दा प्राप्त हुने धार्मिक अनुभूति र प्राकृतिक दृश्यले यात्राको थकान बिर्साउँछ।
२२ पाटन र त्रिवेणीको आकर्षण
बडिमालिका क्षेत्रको अर्को ठूलो विशेषता यहाँका विशाल पाटन हुन्। हरिया घाँसे मैदान, रङ्गीचङ्गी फूल, हिमाली दृश्य, चिसो हावा र खुला आकाशले यस क्षेत्रलाई असाधारण प्राकृतिक गन्तव्य बनाएका छन्। २२ पाटन, त्रिवेणी, विष्णुपानी, धर्मद्वारलगायतका स्थान बडिमालिका क्षेत्रका प्रमुख आकर्षण हुन्।
वर्षायाममा बडिमालिकाका पाटनहरू विभिन्न रङका फूलले ढाकिँदा दृश्य झनै मनमोहक देखिन्छ। टाढाटाढासम्म फैलिएका हरिया पाटन र आसपास देखिने हिमाली दृश्यले बडिमालिकालाई ‘भूस्वर्ग’को अनुभूति दिलाउँछ। बडिमालिका प्राकृतिक सौन्दर्य, शान्त वातावरण र धार्मिक आस्थाको सङ्गमका रूपमा प्रस्तुत भएको छ।
धार्मिक पर्यटनको ठूलो सम्भावना
बडिमालिका केवल पूजा–दर्शनका लागि जाने ठाउँ मात्र होइन। धार्मिक पर्यटन, पदयात्रा, प्रकृति अवलोकन, जैविक विविधता र हिमाली पर्यटनका दृष्टिले पनि यसको ठूलो सम्भावना रहेको छ। त्रिवेणी–बडिमालिका क्षेत्रमा धार्मिक महत्त्वसँगै हिमाली दृश्य, पाटन, वनजङ्गल तथा विविध भू-दृश्य भएकाले पर्यटन विकासको सम्भावना उच्च रहेको छ।
पछिल्ला वर्षमा बडिमालिका क्षेत्रमा आन्तरिक पर्यटकको सङ्ख्या बढ्दै गएको छ। नेपाली सेनाले समेत धार्मिक तथा पुरातात्त्विक क्षेत्र संरक्षणअन्तर्गत मन्दिर निर्माण गरेको छ भने मन्दिर क्षेत्रमा हेलिप्याड तथा हवनकुण्डलगायतका संरचना निर्माण भएका छन्। यस वर्षदेखि बडिमालिका क्षेत्रमा नेपाल टेलिकमले फोरजी टावर सञ्चालनसमेत गरेको छ।
पूर्वाधार विकास अझै चुनौती
धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्भावना ठूलो भए पनि बडिमालिका पुग्ने यात्रुका लागि पर्याप्त पूर्वाधार अझै चुनौतीका रूपमा रहेको छ। सुरक्षित पदमार्ग, खानेपानी, शौचालय, विश्रामस्थल, धर्मशाला तथा स्वास्थ्य सेवाको अभावले तीर्थयात्रीलाई कठिनाइ हुने गरेको छ। जोखिमपूर्ण बाटोका कारण यात्राका क्रममा दुर्घटनाको सम्भावनासमेत रहने गरेको छ।
त्यसैले बडिमालिकाको धार्मिक महत्त्व र प्राकृतिक सौन्दर्यलाई जोगाउँदै व्यवस्थित पर्यटन विकास गर्नु आवश्यक देखिन्छ। पूर्वाधार निर्माण गर्दा यहाँको वातावरण, जैविक विविधता र धार्मिक संस्कृतिमा असर नपर्ने गरी दिगो पर्यटनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने देखिन्छ।
बाजुराको पहिचानसँग जोडिएको बडिमालिका
बडिमालिका बाजुराको मात्र नभई सुदूरपश्चिमकै धार्मिक तथा पर्यटकीय पहिचानसँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण सम्पदा हो। कठिन भूगोलका बीच पनि हरेक वर्ष हजारौँ श्रद्धालु यहाँ पुग्नु यसको धार्मिक शक्तिप्रतिको जनविश्वासको प्रमाण हो।
धार्मिक आस्था, हिमाली प्राकृतिक सौन्दर्य, विशाल पाटन, ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व र साहसिक पदयात्राको अद्वितीय संयोजन भएकाले बडिमालिकालाई व्यवस्थित रूपमा प्रचार–प्रसार र संरक्षण गर्न सके यो क्षेत्र नेपालको प्रमुख धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा अझ स्थापित हुन सक्छ।
बडिमालिका केवल एउटा मन्दिर होइन, यो बाजुराको आस्था, प्रकृति, संस्कृति र पहिचान बोकेको एउटा जीवन्त सम्पदा हो।
