काठमाडौँ । देशका ७४ जिल्लामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण देखिएको छ । सन् २०२६ को जनवरीदेखि २०८३ असोज २३ गतेसम्म देशभर १० हजार ६२० जनामा संक्रमण देखिएको इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । संक्रमणका कारण सात जनाको मृत्यु भएको महाशाखाले प्रमाणीकरण गरिसकेको छ ।
महाशाखाले सार्वजनिक गरेको विवरण अनुसार सबैभन्दा बढी लुम्बिनी प्रदेशमा दुई हजार ९६१ र सबैभन्दा कम मधेश प्रदेशमा २६६ जनामा संक्रमण देखिएको छ । पछिल्ला केही वर्षयता मनसुनसँगै स्क्रब टाइफसका बिरामीको संख्या बढ्ने गरेको महाशाखाले जनाएको छ ।
देशका अधिकांश जिल्लामा संक्रमण देखिए पनि पछिल्ला तीन सातादेखि बिरामीको संख्या घट्दो क्रममा रहेको महाशाखाको विवरणमा उल्लेख छ । विशेष गरी चालु सातामा संक्रमितको संख्या उल्लेख्य रूपमा घटेको रोग निगरानी प्रणालीबाट देखिएको छ ।
संक्रमण रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि स्वास्थ्य सेवा विभागले प्रभावित क्षेत्रमा चिकित्सकसहितका स्वास्थ्यकर्मी परिचालन गर्नुका साथै परीक्षण, उपचार व्यवस्थापन, रोग निगरानी र जनचेतनामूलक गतिविधि सञ्चालन गरिरहेको छ ।
नियन्त्रणका लागि विभागको सक्रियता
स्वास्थ्य सेवा विभागका निमित्त महानिर्देशक डा. कृष्णप्रसाद पौडेलको नाममा तयार गरिएको प्रस्तावित प्रतिक्रियामा संक्रमण नियन्त्रणका लागि जनशक्ति परिचालन, आवश्यक स्वास्थ्य सामग्रीको व्यवस्थापन र तीनै तहका सरकारबीच समन्वयलाई प्राथमिकता दिइएको उल्लेख छ ।
प्रस्तावित प्रतिक्रियामा भनिएको छ, “स्क्रब टाइफसको संक्रमण रोकथाम तथा नियन्त्रणका लागि स्वास्थ्य सेवा विभागले सक्रियतापूर्वक जनशक्ति परिचालन गरी प्रभावित क्षेत्रमा परीक्षण, उपचार, रोग निगरानी र जनचेतनामूलक गतिविधिलाई निरन्तरता दिएको छ । विशेष गरी संक्रमण बढी देखिएका क्षेत्रमा चिकित्सक तथा प्राविधिक टोली परिचालन गर्नुका साथै आवश्यक परीक्षण किट र औषधिको उपलब्धता सुनिश्चित गर्न काम भइरहेको छ । तीनै तहका सरकार र सम्बन्धित निकायबीचको समन्वयलाई प्रभावकारी बनाउँदै संक्रमण नियन्त्रणका प्रयासलाई निरन्तरता दिइनेछ ।”
महाशाखाले असारदेखि सातै प्रदेशका जिल्लाहरू, केही स्थानीय तहका प्रमुख तथा प्रदेश सचिवहरूसँग संक्रमण रोकथाम तथा नियन्त्रणका विषयमा विस्तृत छलफल गरिसकेको छ ।
रोगको पहिचान र निगरानीका लागि पूर्वचेतावनी तथा प्रतिकार्य प्रणाली (ईडब्ल्यूएआरएस) र रोग निगरानी, प्रकोप प्रतिकार्य व्यवस्थापन तथा विश्लेषण प्रणाली (सोरमास) मार्फत संक्रमणको नियमित अनुगमन भइरहेको छ । महाशाखाले संक्रमणको प्रवृत्ति विश्लेषण गरी साप्ताहिक प्रतिवेदनसमेत प्रकाशन गर्दै आएको छ ।
परीक्षण किट र स्वास्थ्यकर्मीको व्यवस्थापन
संक्रमण पहिचानका लागि आवश्यकताअनुसार प्रदेश तथा स्थानीय तहमा द्रुत परीक्षण किट पठाइएको छ । स्वास्थ्य सेवा विभागको व्यवस्थापन महाशाखामा थप परीक्षण किट मौज्दात राखिएको छ ।
महाशाखाले उपलब्ध गराएको विवरणमा मौज्दात किटको संख्या ‘५,००० हजार’ उल्लेख भएकाले त्यसको यकिन संख्या स्पष्ट गर्नुपर्ने देखिन्छ ।
स्क्रब टाइफसको निदान तथा बिरामी व्यवस्थापनमा स्वास्थ्यकर्मीको क्षमता अभिवृद्धि गर्न भौतिक र भर्चुअल माध्यमबाट तालिम तथा अभिमुखीकरण कार्यक्रम सञ्चालन भइरहेका छन् । असार महिनामा मात्रै करिब एक हजार चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई तालिम र अभिमुखीकरण प्रदान गरिएको महाशाखाले जनाएको छ ।
त्यस्तै, राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्रमार्फत रोग रोकथाम तथा नियन्त्रणसम्बन्धी स्वास्थ्य शिक्षा सामग्री प्रसारण भइरहेको छ । हेल्लो स्वास्थ्य १११५ मार्फत स्क्रब टाइफससहित अन्य स्वास्थ्य समस्या, जिज्ञासा, गुनासा तथा स्वास्थ्य सेवासम्बन्धी विषयमा चौबिसै घण्टा परामर्श उपलब्ध गराइएको छ ।
सल्यानमा ३४२ संक्रमित, तीन स्थानीय तहमा बढी संक्रमण
सल्यानमा पछिल्लो १० महिनामा ३४२ जनामा स्क्रब टाइफसको संक्रमण देखिएको छ । जिल्लाको दार्मा गाउँपालिका, बागचौर नगरपालिका र कुमाख गाउँपालिकामा तुलनात्मक रूपमा बढी संक्रमण प्रतिवेदन भएको महाशाखाले जनाएको छ ।
प्रभावित क्षेत्रमा चिकित्सकसहितको टोली परिचालन गरी नियमित स्वास्थ्य शिविर सञ्चालन तथा ज्वरो आएका बिरामीको स्क्रिनिङ भइरहेको छ ।
स्वास्थ्य सेवा विभागले दार्मा गाउँपालिकामा एक हजार र स्वास्थ्य कार्यालयमा एक हजार ४०० गरी कुल दुई हजार ४०० परीक्षण किट पठाइसकेको छ । उपचारका लागि आवश्यक एन्टिबायोटिकलगायतका औषधिसमेत उपलब्ध गराइएको छ ।
सल्यानमा स्क्रब टाइफसका कारण मृत्यु भएको भनिएका व्यक्तिहरूको मृत्युको कारण प्रमाणीकरण गर्ने काम भने जारी छ । महाशाखाले ती घटनाको प्रमाणीकरण गरिरहेको जनाएको छ ।
दार्मामा विशेष टोली, संक्रमित र असंक्रमित व्यक्तिको अध्ययन
दार्मा गाउँपालिकामा देखिएको संक्रमणको अवस्था अध्ययन गर्न महाशाखाले प्रकोप अनुसन्धानलाई अघि बढाएको छ ।
महाशाखाको कीटजन्य रोग शाखा प्रमुख डा. गोकर्ण दाहाल, रोग निगरानी शाखा प्रमुख हेमराज पाण्डे र कीट विशेषज्ञ शिशिर पन्त सम्मिलित टोलीले स्थानीय जनप्रतिनिधि, कार्यपालिका सदस्य तथा स्वास्थ्य संस्थाका इन्चार्जहरूसँग अन्तरक्रिया र अभिमुखीकरण गरेको छ ।
तीनै तहका सरकारबीच समन्वय र सहकार्य गर्ने उद्देश्यले आयोजित कार्यक्रममा स्क्रब टाइफसका विभिन्न पक्षबारे जानकारी गराइएको थियो ।
दार्मा केन्द्रित प्रकोप अनुसन्धान टोलीले संक्रमित र संक्रमण नभएका व्यक्तिहरूलाई समेटेर केस–कन्ट्रोल अध्ययनका लागि तथ्यांक संकलन गरिसकेको छ । थप अनुसन्धानका लागि प्रभावित क्षेत्रबाट रक्त नमुनासमेत संकलन गरिएको छ ।
महाशाखाका अनुसार अध्ययनको नतिजा आउन बाँकी छ ।
प्रभावित क्षेत्रमा कार्यरत चिकित्सक तथा स्वास्थ्यकर्मीलाई विज्ञमार्फत रोगको उपचार र व्यवस्थापनसम्बन्धी तालिम प्रदान गरिएको छ । जिल्लाका निजी स्वास्थ्य संस्थामा कार्यरत स्वास्थ्यकर्मीलाई लक्षित गरी असोज २१ गते भर्चुअल बैठकमार्फत अभिमुखीकरण कार्यक्रमसमेत सञ्चालन गरिएको थियो ।
विद्यालयमा सचेतना, तीन निकायबाट नियमित समीक्षा
संक्रमण रोकथामका लागि विद्यालयस्तरमा समेत सचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको छ । शिक्षक तथा विद्यार्थीलाई स्क्रब टाइफस, यसका लक्षण, रोकथाम र बच्ने उपायबारे जानकारी गराइएको महाशाखाले जनाएको छ ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन, राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशाला र इपिडेमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाबीच संक्रमणको अवस्थाको नियमित विश्लेषण गर्न बैठकहरू सञ्चालन हुँदै आएका छन् ।
महाशाखाको विवरणअनुसार देशभर पछिल्ला तीन सातादेखि संक्रमितको संख्या घटिरहेको भए पनि सल्यानका प्रभावित क्षेत्रमा परीक्षण, उपचार, निगरानी र प्रकोप अनुसन्धानका गतिविधि जारी छन् ।
